پیش فعالی در کودکی، عامل ناهنجاری های اجتماعی

برخی از اختلالات روانی و رفتاری در کودکان شاید برای والدین عادی جلوه کند اما این نگاه ناآگاهانه سبب می شود تا آن ها از انجام اقدامات درمانی صرف نظر کنند و در نتیجه بیماری کودک روز به روز بیشتر شود.

 برخی از این نوع اختلالات در قالب شیطنت های بیش از اندازه و گاه خطرناک خود را نشان می دهد که والدین این نوع شیطنت ها را عادی می دانند.

به گفته پزشکان، یکی از اختلالات دوران کودکی که به ظاهر عادی جلوه می کند، اختلال پیش فعالی یا AD-HDاست که در آن کودک به نحوی مفرط و بیش از اندازه فعال و پرجنب‌ و جوش است.

تحرک زیاد این کودکان نه تنها خود آنها را بلکه اطرافیان، همکلاسی ‌ها و اولیای مدرسه را دچار مشکل می‌کند.

نقص در تمرکز یا اختلال پیش‌فعالی (ADHD) شرایطی را برای کودک ایجاد می‌کند که نتواند آرام و بدون حرکت بنشیند.

به باور روانشناسان، از هر 100 کودک پنج کودک می‌تواند مبتلا به ADHA باشد. پسران سه برابر بیش از دختران در معرض ابتلا قرار دارند. اغلب این مشکلات قبل از هفت سالگی آغاز می‌شود و ممکن است والدین تا وقتی که فرزندشان بزرگتر نشده متوجه مشکل او نشوند.

پزشکان نمی‌دانند که چه چیزی باعث بروز ADHD می‌ شود ولی مطالعات دانشمندان بر روی مغز انسان‌ها، آنان را به فهم علل اجتماعی ADHD نزدیکتر کرده است.

برخی از والدین گمان می کنند که رفتارهای فرد دارای اختلال پیش فعالی مربوط به نوجوانی بوده و با سپری شدن دوره نوجوانی اوضاع بهتر خواهد شد یا گمان می کنند که تجویز داروها برای درمان این نوع اختلال، مغر فرزندشان را مختل می کند.

پزشکان می گویند سیستم اعصاب کودکان دارای اختلال پیش فعالی ماده ای به نام ‘دوپامین’ در قسمت پیشانی کمتر از حد طبیعی دارد که باعث پیش فعالی و کم توجهی می شود و با مصرف مرتب دارو این کمبود جبران شده و مغز فعالیت خود را منظم تر انجام می دهد.

پزشکان معتقدند افراد مبتلا به ADHD فاقد میزان کافی از مواد شیمیایی خاص به نام میانجی‌های عصبی در مغز هستند. این مواد شیمیایی در کنترل کردن رفتار کمک می‌کند. والدین و آموزگاران باعث ایجاد ADHD در کودک نمی‌شوند، بلکه آنها می‌توانند در انجام کار‌های کودک، به وی کمک کنند.

والدین برای تشخیص این نوع اختلال در کودکانشان باید به مقایسه رفتارهای کودکان همسن فرزندان خود که دارای حالت های نرمالی هستند بپردازند.

به گفته روانشناسان، درصد بالایی از معتادین و افرادی که ترک تحصیل کرده‌اند، علایم پیش فعالی در کودکی در آن ها مشاهده شده است.

به گفته روانشناسان، مشکل در توجه، فعالیت بیش از اندازه (پیش‌فعالی) و انجام عمل قبل از فکر کردن به آن از علایم این نوع اختلال است.

افراد مبتلا به پیش فعالی، توجه زیادی به جزئیات ندارند، بر بازی‌ها و کارهای مدرسه نمی‌توانند تمرکز داشته باشند، کارهای مدرسه و فعالیت‌های روزانه خود را در منزل تا آخر دنبال نمی‌کنند و آنها را به پایان نمی‌رسانند، ‌نمی‌توانند یک وظیفه یا تکلیف را تمام و کمال انجام دهند.

همچنین کودکان مبتلا به این اختلال، اسباب بازی‌ها ، کتاب‌ها و وسایلشان را اغلب گم می‌کنند.

به گفته روانشناسان کودک؛ ممکن است سطح پیش‌فعالی با افزایش سن کاهش یابد. این کودکان قبلا از این که راجع به عملی فکر کنند آن را انجام می‌دهند.

روانشناسان به والدین و معلمان توصیه می کند تا در مورد این اختلال اطلاعات بیشتری کسب کنند،برنامه تعلیم و تربیتی خاصی را متناسب با نیازهای کودک ایجاد و طرح‌ریزی کنند.

‘شمس الدین کهانی’ یک روانشناس بالینی در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی ایرنا می گوید: اختلال پیش فعالی (AD-HD) که شامل کم توجهی و یا پرتحرکی برخی از کودکان است و در دوران کودکی بروز می کند، از نظر جنسی در پسران، پنج تا هفت برابر بیشتر از دختران است.

وی ادامه می دهد: بروز این اختلال حدود سه تا پنج درصد کودکان را شامل می شود که با مطالعات انجام شده این نوع اختلال در فرزند نخست خانواده بیشتر دیده شده است.

کهانی با اشاره به اینکه این اختلال به سه شکل خود را نشان می دهد، می افزاید: این اختلال به شکل های پرتحرکی، عدم تمرکز و یا تلفیقی از این دو خود را نشان می دهد.

این روانپزشک بالینی با بیان اینکه این اختلال به پیش از تولد، دوران بارداری و یا حین زایمان برمی گردد، می گوید: عوامل پیش از تولد عمدتا وراثتی و ژنتیکی است.

وی اضافه می کند: عوامل دوران بارداری به محرومیت های دوران بارداری بر می گردد که بر روی مغز جنین تاثیر گذار خواهد بود مثل استفاده از داروهای غیر مجاز و تروما(تصادفی) و یا ضربه ای که به مادر وارد می شود.

کهانی می گوید: عوامل حین زایمان نیز ناشی از زایمان های سخت و فشارهایی که به جمجه نوزاد وارد می شود، است.

وی با بیان اینکه در گذشته به این اختلال، اختلال جزئی مغزی می گفتند، می افزاید: به کودکانی که به این اختلال دچار هستند، بچه های ‘دشوار’ نیز گفته می شود.

کهانی با اشاره به نشانه های این بیماری، می افزاید: برخی از کودکان پیش فعال در دوران نوزادی بسیار گریه می کنند، البته تشخیص اصلی این بیماری در سنین چهار یا پنج سالگی است که کودک حرکات اضافه بسیاری از خود نشان می دهد و انرژی بسیار بالایی در انجام حرکات داشته و دچار کم خوابی شبانه است.

این روانپزشک بالینی اضافه می کند: در این نوع اختلال، کودک بی قرار است و نمی تواند یک جا بنشیند، مدام در حال جست و خیز است، از سوی دیگر ممکن است حرکات تکراری از آنان سر بزند که اطرافیان را کلافه کند.

کهانی اضافه می کند: برخی از روانپزشکان معتقدند که یک سوم از افرادی که دچار این اختلال هستند خود به خود درمان می شوند اما چه تضمینی وجود دارد که فرد مبتلا جزو آن یک سوم باشد بنابراین به والدین توصیه می شود برای تشخیص و درمان این اختلال با یک روانشناس بالینی یا مشاوره مشورت کنند.

این روانشناس بالینی ادامه می دهد: زندگی آپارتمان نشینی از دلایل شیوع اختلال پیش فعالی AD-HD در نسل های جدید است.

وی می گوید: در گذشته فضاها به گونه ای گسترده بود که کودک انرژی خود را در محیط های گسترده تخلیه می کرد اما امروزه در ساختمان های کوچک و آپارتمان نشینی چنین امکانی وجود ندارد.

کهانی اضافه می کند: این دسته از کودکان از انجام یک فعالیت مستمر عاجزند و نمی توانند کاری را به پایان برسانند به همین دلیل گفته می شود اختلال پیش فعالی در دوران مدرسه قابل تشخیص است چرا که مدرسه مکانی است که فعالیت های مستمر دانش آموزان در این مکان سنجیده می شود.

کهانی با بیان اینکه کودکان پیش فعال، کم تمرکز، بیشتر از 10 یا 15 دقیقه نمی توانند تمرکز کنند، می گوید: در کنار اختلال پیش فعالی، کودک به تدریج به اختلالات حرکتی از جمله وسواس مبتلا می شود که البته این اختلالات غیر ارادی است و بیشتر در نواحی صورت از جمله دهان، لب، چشم و ابرو دیده می شود.

این روانشناس بالینی اضافه می کند: اختلال وسواس نیز به شکل های مختلفی از جمله استفاده بیش از اندازه از پاکن و یا استفاده نکردن از سرویس بهداشتی مدرسه خود را نشان می دهد این اختلال در حالی در کودکان پیش فعال ایجاد می شود که از خصوصیات اختلال پیش فعالی، بی نظمی است.

کهانی به راه های درمان این اختلال اشاره می کند و می گوید: درمان این اختلال از سه روش مداخلات فیزیکی و دارویی و درمان های غیر دارویی – از طریق اصلاح رفتار و آموزش – امکان پذیر است.

وی اضافه می کند: درمان از طریق آموزش باید از طریق روانشناسان بالینی صورت گیرد چرا که برخی از والدین با دیدن رفتارهایی از سوی کودکانشان گمان می کنند که فرزندشان با آن ها لج بازی می کند.

کهانی تاکید می کند: برخوردهای ناشایست والدین با این دسته از کودکان، آن ها را مستعد اختلالات انفرادی و رفتاری و همچنین افسردگی می کند چرا که آن ها به دلیل نوع رفتارهایشان، روابط بین فردی مناسبی ندارند و نمی توانند به قواعد بازی با بچه ها عمل کنند به همین دلیل فشار از سوی خانواده و مدرسه، آن ها را بیشتر دچار مشکل خواهد کرد.

کهانی اضافه می کند: مطالعات نشان داده است چنانچه در کودکی این اختلال درمان نشود، در بزرگسالی فرد مستعد استفاده از مواد مخدر و رفتارهای بزهکارانه خواهد بود.