گامی در پیشگیری از بروز تومورهای چشمی
الگوی جهش ژن عامل شایعترین تومور چشمی کودکان برای نخستین بار در کشور شناسایی شد
پژوهشگران ژنتیک پزشکی دانشگاه تربیت مدرس طی مطالعاتی برای نخستین بار در کشور طیف جهشهای ژن RB1 در بیماران مبتلا به «رتینوبلاستوما» را مورد بررسی قرار دادند.
«رتینوبلاستوما» شایعترین تومور جامد درون چشمی در کودکان زیر سن شش سال است که از تکثیر و رشد بیرویه سلولهای نابالغ شبکیه چشم منشا میگیرد. جهش در هر دو نسخه ژن RB1 مسوول شکلگیری این بیماری است. اندازه ژن RB1 بسیار بزرگ و حدود Kb 180 بوده و شامل 27 اگزون است.
دکتر علی آهنی که این پژوهش در قالب رساله دکتری تخصصی وی در زمینه ژنتیک پزشکی در دانشگاه تربیت مدرس انجام و ارائه شده است، ضمن بیان مطلب فوق اظهار کرد: تا کنون طیف وسیعی از جهشها در سرتاسر این ژن گزارش شده است. اندازه بزرگ این ژن انجام بررسیهای مولکولی را بر روی آن دشوار میکند، ولی از طرفی پیدا کردن جهشها تأثیر بسزایی در کنترل بیماری در خانوادههای بیمار دارد. در این مطالعه برای اولین بار در ایران طیف جهشهای ژن RB1 در بیماران مبتلا به «رتینوبلاستوما» مورد مطالعه قرار گرفت.
وی در تشریح مراحل مختلف این طرح گفت: به منظور شناسایی جهشها در صورت موجود بودن نمونه توموری بیماران، تمامی اگزونهای ژن RB1 با استفاده از روش تعیین توالی مستقیم بررسی شده و در بیمارانی که نمونه توموری آنها در دسترس نبوده است، این بررسیها بر روی نمونه خون آنها انجام شده است. در ادامه برای بررسی حذف و اضافههای ژنی از دو روش MLPA و کاریوتایپ استفاده شده است.
آهنی خاطرنشان کرد: روش MLPA بر روی تمامی نمونهها و روش کاریوتایپ برای 27 بیمار مورد استفاده قرار گرفت. همچنین وضعیت پلی مورفیسم سه مارکر میکروساتلایتی پیوسته به ژن RB1 در جمعیت عادی ایرانی مورد بررسی قرار گرفت و از این مارکرها در مراحل بعدی برای بررسی وضعیت LOH در نمونههای توموری استفاده شد. علاوه بر این وضعیت متیلاسیون پروموتر ژن RB1 در نمونههای توموری با استفاده از روش تیمار با بی سولفیت بررسی شد. در انتها برای 11 مورد از جهشهای تکرار شونده، روشهای سریع غربالگری بر پایه ARMS-PCR طراحی شد.
وی ادامه داد: در این مطالعه در مجموع از 121 بیمار، نمونهگیری شده که در 43 مورد از آنها علاوه بر نمونه خون، نمونه تومور بیمار نیز در دسترس بوده است. در مجموع تعداد 91 جهش در بیماران شناسایی شده است که 18 مورد از این جهشها جدید بوده و برای اولین بار گزارش میشوند. وضعیت پراکندگی جهشها و نوع آنها در جمعیت ایرانی با سایر جمعیتهایی که تا کنون مورد بررسی قرار گرفته اند، کاملاً یکسان است.
آهنی تصریح کرد: همچنین بررسی جهشها در بیماران «رتینوبلاستوما» تأثیر بسزائی در کاهش تعداد دفعات مراجعه خانواده به کلینیک داشت و در مواردی از آن میتوان برای انجام تشخیص پیش از تولد و یا تشخیصهای آینده نگر در سایر اعضای خانواده فرد بیمار استفاده کرد.
این پژوهش با راهنمایی دکتر محمدتقی اکبری و مشاوره دکتر بابک بهنام از اعضاء هیات علمی دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس انجام شده است.
