مشکل فکرهای بسته این است که دهانشان پیوسته باز است

شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵

‘تعزیه’ایرانی ترین آیین نمایشی سوگ ‌در احیای مصائب عاشورا

نوشته شده توسط Baran در تاریخ ۱۳۹۰/۰۹/۰۸

‘تعزیه’ یا ‘تعزیت’ که در لغت به معنای ‘صبر کردن’ است در شکل آیینی و نمایشی خود، ایرانی ترین شیوه اجرای مراسم سوگ در احیای مصائب عاشورا است.

تعزیه در راستای اعتلای شیوه های نمایشی، آیین ها و خرده آیین های مراسم سوگ ایرانی، تاریخی به قدمت تمدن اسلامی در ایران دارد و به عقیده بسیاری از کارشناسان، این شیوه نمایشی در حقیقت شکل تکامل یافته مراسم سوگواری شهدای دشت کربلا و سید سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است که از زمان وقوع این رخداد در سال 61 هجری قمری توسط مردم و شیفتگان واقعی خاندان عصمت و طهارت(س) و جهت زنده نگهداشتن پیام های این نهضت آغاز شد و در سیر تطور خود طی تاریخ به آن شکلی از اجرا رسید که اکنون از آن به نام تعزیه یاد می شود.

هر چند بخشی دیگر از پژوهش ها و مطالعات تاریخی در موضوع پیشینه شکل گیری این آیین نشان می دهد که چنین مراثی و سوگواره های نمایشی ایرانی، ریشه در آیین های باستانی ایرانیان مانند ‘میتراییسم’، ‘آیین سوگ سیاووش’ و یا مراثی ‘یادگار زریران’ دارد، اما بدون شک محکم ترین اسناد دال بر شکل گیری شمایل ابتدایی آیین تعزیه به زمان ورود اسلام به تمدن ایرانی باز می گردد.

 ** تفاوت بنیادین تعزیه با شبیه خوانی

شاید ساده ترین و در عین حال مستدل ترین تعبیر در راستای پیدایش تعزیه در کنار پذیرش شباهت های این آیین با نمایش واره های سوگ و سوز در ایران باستان، گواه بر این ادعا باشد که تعزیه در حقیقت شکل تکامل یافته مراسم عزاداری مسلمانان و بویژه شیعیان سده های نخستین اسلام است که برای شهدای واقعه عاشورا صورت گرفته است.

آنچه که طی چند دهه اخیر به نام ‘شبیه خوانی’ معروف شده، با ماهیت شکل گیری تعزیه در تضاد است، زیرا اصل و اساس بنیادین شکل گیری تعزیه بر پایه مراسم عزاداری استوار بوده و با اشکال نمایشی مراسمی چون ‘شبیه خوانی’ کاملا متفاوت است.

به بیان دیگر ‘شبیه خوانی’ در راستای نشان دادن و نمایش مراسم ‘تعزیت’ و عزاداری بر شهدای عاشورا که پس از واقع کربلا و در خلال حمل کاروان اسرا به سمت شام برای مخاطبان امروزی که قرن ها با اصل آن اتفاق فاصله دارند، بوجود آمده است.

 ** شکل اجرای تعزیه

آیین تعزیه در ابتدای شکل گیری به هیچوجه شکل نمایشی نداشته و فقط متشکل از کاروان ها و دسته های عزاداری بود، و در حالیکه بر مظلومیت شهدای کربلا گواهی می دادند، بر مصائب صورت گرفته بر خاندان امام حسین(ع) با نوحه خوانی، سینه زنی و زنجیر زنی به سوگواری می پرداختند.

این دسته ها با حمل علامت ها و ادوات جنگی در حقیقت بازماندگانی را نشان می دادند که تمایلشان مبارزه در رکاب اباعبدالله(ع) بود که این سعادت نصیب آنها نشده و اکنون برای این هجران، عزا و ماتم سر داده اند.

سروده های آنها نیز در حقیقت روایت روزهای ابتدایی دهه اول ماه محرم را شکل می داد که در نقطه اوج خود به روز عاشورا و شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفای ایشان منتج می شد.

آیین تعزیه در جریان سیر تاریخی خود به تدریج با ‘واقع خوانانی’ همراه شد که به جای تمام دسته عزاداری و با تسلط بر آوایی خوش و صدایی رثا، به تنهایی و یا دو نفره به روایت ماجرا می پرداختند و سایر اعضای گروه عزاداری به سینه زنی و زنجیر زنی اقدام می کردند و رفته رفته جای این واقعه خوانان را نقالان و شهادت خوانان گرفتند و اسبابی از موسیقی رزمی مانند طبل،‌ سنج و دمام نیز به همراهی آنان آمد و این آیین سوگ در مرحله تکامل خود شاهد حضور بازیگرانی بود که نقش پوش و شبیه پوش حاضران در واقعه عاشورا می شدند و هیات عزادار نیز با ساختن میدانی و گرد آمدن به دور آن به تماشای آن اتفاق تلخ می نشستند و در انتها برای شهدای دشت کربلا به عزاداری می پرداختند.

 ** تعزیه در مفهوم امروزی

اما آنچه امروزه به عنوان آیین ‘تعزیه’ در کشور شناخته می شود، در حقیقت شکلی نمایشی است که در دوره ناصرالدین شاه (1264 – 1313 هجری قمری) به اوج شکوفایی و تکامل رسید و علت آن نیز گرایش خاندان سلسله قجری به هنر آیینی تعزیه بود.

تکیه دولت به عنوان بزرگترین و نماد تماشاخانه اختصاصی، جهت اجرای نمایش های تعزیه طی سال در این دوران ساخته شد و ‘معین البکاء’ های مشهور و نسخه نویسان بزرگ تعزیه همگی در این زمان زندگی می کردند.

هر چند ادله و شواهد تاریخی نشان می دهد که پادشاهان قاجار صرفا بدان جهت از تعزیه حمایت می کردند که بر ظاهر معتقد بودن خود، نقابی داشته باشند و در حقیقت چنین نحوه حمایتی از این هنر آیینی در آن زمان بیشتر شکل عوام فریبانه داشت و اگر شکوه تعزیه را نیز در آن دوران شاهد هستیم، این امر بیشتر مدلول وجود هنرمندان و بزرگانی است که خالصانه دل در گرو عشق به خاندان عصمت و طهارت(س) داشتند و برای روشنگری مردم از این هنر به بهترین نحو ممکن بهره می بردند.

با به پایان رسیدن دوران قاجار و به روی کار آمدن ‘رضا شاه’، به سبب کینه وی از رشد نگاه اسلامی در جامعه، انواع محدودیت ها در اجرای برنامه های مذهبی بویژه برپایی تعزیه های حسینی در جامعه اعمال شد و این امر موجب شد تا این هنر آیینی و ریشه دار، کم کم به سمت افول حرکت کند و فقط به صورت پنهانی در بازار و یا خانه های برخی مردم به حیات مخفیانه خود ادامه دهد.

اما پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، بار دیگر این هنر رونقی مجدد یافت و از درون خانه ها به میادین و کوجه های شهر راه خود را باز کرد و اکنون با حمایت های دولتی و تلاش بازماندگان عصر طلایی این هنر، قدم های جدیدی را به سوی احیا و اعتلای خود برداشته است.



تبلیغات

آمار سایت

  • تعداد مطالب: 3208
  • تعداد نظرات: 2044
  • بازديد امروز: 7705
  • بازديد ديروز: 22156
  • بازديد کل: 6673338
  • افراد آنلاين: 8 نفر
  • ورودی گوگل: 37


تبلیغات

  
 

تبلیغات